Wyspa Bożego Narodzenia

Boże Narodzenie nie jest mroźne, tylko gorące, pełne palm zamiast zielonych świerków, i białego piasku w miejsce śniegu. Jego najbardziej charakterystycznym kolorem jest czerwień: nie chodzi jednak o Mikołaja, lecz o kraby.
Chociaż Boże Narodzenie jest zamorskim terytorium Australii, wiele map tego kontynentu nawet go nie obejmuje. Z położonej na Oceanie Indyjskim wyspy do najbliższych brzegów Australii jest ok. 1600 km, do Perth – kolejny tysiąc więcej, a do południowego wybrzeża indonezyjskiej Jawy – 380 km. Na Boże Narodzenie lata tylko jedna linia regularna, łącząc je kilka razy w tygodniu z Perth i odległymi o 900 km Wyspami Kokosowymi, a czasami – czartery z Kuala Lumpur.
Kiedyś dostać się tu było jeszcze trudniej, bo wyspa jest wierzchołkiem podmorskiego masywu wulkanicznego wystającego ponad powierzchnię wody pionowymi ścianami i większą część jej wybrzeża stanowią kilkunastometrowe, niedostępne klify, wokół których rozciąga się jeszcze pas rafy koralowej.
Wyspa Bożego Narodzenia – skąd ta nazwa?

Nic dziwnego, że nawet odkrywcy wyspy Bożego Narodzenia przyglądali się jej niegościnnym brzegom jedynie z pokładów swoich statków i dopiero drugi z nich nadał jej nazwę: ponieważ brytyjski kapitan William Mynors dotarł tu 25 grudnia 1643 r. nazwał ją wyspą Bożego Narodzenia. Musiało jednak minąć kolejnych 45 lat, by na ląd zeszli pierwsi ludzie – dwaj członkowie załogi z kolejnego statku. Choć na kolejny krok podobnej rangi trzeba było czekać dwa wieki, dla rozwoju wyspy stał się on milowym: po odkryciu bogatych złóż fosforytów w II połowie XIX w. anektowała ją Wielka Brytania, przekazując w dzierżawę braciom Clunies-Ross z Wysp Kokosowych. Tytułująca się „kokosowymi królami” i znana z głowy do interesów familia, szybko założyła tu fabrykę rozpoczynając wydobycie i eksport skał. Importowano za to mieszkańców: pierwszy, sprowadzony w 1898 r. kontyngent, składał się z 200 robotników chińskich, ośmiu Europejczyków do biura i pięciu sikhijskich policjantów.
Kogo i co spotkasz na wyspie Bożego Narodzenia
Dziś ma wyspie Bożego Narodzenia mieszka ok. 1500 osób, potomków robotników z Chin, Malezji, Singapuru i Europejczyków, choć wielkość populacji jest dość płynna i zależy od zapotrzebowania na pracowników budowlanych. Stolicą jest Flying Fish Cove (dosł. zatoka latających ryb) przez miejscowych nazywane po prostu „The Settlement”, czyli osiedle, a językiem oficjalnym angielski – ponieważ jednak nie jest on wymagany w pracy, wielu ludzi mówi nim słabo na co dzień porozumiewając się językami narodowymi. W tym wielokulturowym tyglu święta Bożego Narodzenia obchodzą wszyscy – bez względu na wyznanie.
Wnętrze wyspy Bożego Narodzenia pokrywa wilgotny las równikowy, a ponad 60 proc. powierzchni stanowi park narodowy Christmas Island, u wejścia do którego stoi oczywiście figura Mikołaja. Ponieważ ludzie osiedlili się tu późno, świat roślin i zwierząt jest imponujący, a z racji licznych endemicznych gatunków ptaków niektórzy wyspę Bożego Narodzenia nazywają „Galapagos na Oceanie Indyjskim”. Jednak jej prawdziwym symbolem jest czerwony krab: każdego roku w czasie rozpoczynającej się na przełomie października i listopada pory deszczowej miliony jego osobników wędrują z zalesionego płaskowyżu w stronę oceanu tworząc osobliwy jasnoczerwony ruchomy dywan, przetykany miejscami skorupiakami w kolorach wpadających w pomarańcz i purpurę.

Na co dzień kraby z wyspy Bożego Narodzenia są samotnikami żyjącymi w szczelinach skalanych i norach. Żywią się głównie opadłymi liśćmi, kwiatami i owocami, ale nie gardzą też padłymi ptakami i pobratymcami oraz wyrzucanymi przez ludzi śmieciami: ponieważ na wyspie stanowią zdecydowaną większość, z nikim nie muszą o to jedzenie walczyć. Aby przeżyć potrzebują przede wszystkim wilgoci, dlatego w czasie pory suchej praktycznie nie ruszają się z nor zakrywając je wcześniej liśćmi. Rosną dość wolno i dopiero w wieku 4-5 lat osiągają 40 milimetrów (maksymalnie dorastają do 116 mm). Wtedy też osiągają dojrzałość płciową i są gotowe do marszu na tarło. Zjawisko jest naprawdę niezwykłe, bo niemal wszystkie kraby ruszają razem planując drogę tak, by samice mogły złożyć rozwinięte jaja w ostatniej kwadrze księżyca – jest to najbezpieczniejszy moment dla larw, bo różnica w poziomie wody między przypływami i odpływami jest najmniejsza. Główna migracja trwa 18 dni, choć zdarzają się mniejsze przed nią i po niej, zawsze w rytm tego samego księżycowego kalendarza: kraby idą wtedy nieprzerwanym strumieniem wspinając się na wszystko, co stoi im na drodze. Ponieważ w przeszłości wiele z nich ginęło rozgniecionych przez samochody albo odwodnionych na nasłonecznionym terenie, z którego nie mogły się szybko wydostać, bo drogę zagradzała im np. jakaś budowla, teraz na czas migracji władze część dróg po prostu zamykają, a pod innymi jezdniami i ścianami, na które skorupiaki nie mogłyby się wspiąć, zbudowano specjalne tunele.
Samce po zejściu do morza zabierają się za kopanie nor w dolnych tarasach. Miejsca jest mało, więc zdarzają się walki, tym bardziej, że ich śladem podążają już samice. Po tarle oni natychmiast wracają na górę, one – zostają na kilkanaście dni w norach czekając aż jaja się rozwiną: każda samica może ich wyprodukować do 100 tys. Po miesiącu i różnych stadiach 5-milimetrowe krabiki natychmiast zaczynają marsz do lasu w głębi lądu. Tam ukrywają się w liściach, gałęziach i między kamieniami tak, jakby nagle znikły. Pokażą się dopiero wtedy, gdy będą dojrzałe i gotowe do pierwszego marszu na tarło.
Na świecie są dwie wyspy Bożego Narodzenia. Druga leży na Pacyfiku i tworzy państwo Kiribati.

Wyspa Bożego Narodzenia (Terytorium Wyspy Bożego Narodzenia; ang. Christmas Island, Territory of Christmas Island; malajski Pulau Krismes, Wilayah Pulau Krismas; chiń. 圣诞岛 – Shèngdàn Dǎo, 圣诞岛领地 – Shèngdàn Dǎo Lǐngdì) – australijskie terytorium zależne składające się z wyspy o tej samej nazwie. Położone jest na Oceanie Indyjskim, 380 km na południe od indonezyjskiej wyspy Jawa. Geograficznie stanowi część Azji, jednak ze względu na obecną przynależność polityczną, terytorium to niekiedy jest zaliczane do Oceanii (do 1958 roku również pod względem politycznym było terytorium azjatyckim).

Spis treści

1 Ustrój polityczny
2 Geografia
3 Historia
4 Gospodarka
5 Ludność
6 Religia (2000)
7 Linki zewnętrzne
8 Przypisy

Ustrój polityczny

Wyspa Bożego Narodzenia, na mocy Christmas Island Act 1958, jest terytorium zewnętrznym Australii administrowanym przez Department of Transport and Regional Services. Australijski administrator, którym od 5 października 2009 jest Brian Lacy, mianowany jest przez Gubernatora Generalnego Australii i reprezentuje zarówno Australię, jak i monarchię brytyjską.

Lokalną władzę na wyspie sprawuje dziewięcioosobowa Rada (Shire of Christmas Island), wybierana na czteroletnią kadencję w bezpośrednich wyborach. Połowa składu Rady wymieniana jest co dwa lata.

Wyspa nie ma podziału administracyjnego.
Geografia
Zdjęcie satelitarne z 1983 roku

Osobny artykuł: Geografia Wyspy Bożego Narodzenia.

Wyspa Bożego Narodzenia położona jest na Oceanie Indyjskim, 380 km na południe od Jawy i 2650 km na północny zachód od Perth. Od najbliższego wybrzeża Australii oddalona jest o 1565 km.

Stolicą terytorium jest Flying Fish Cove, zwane czasami również The Settlement, czyli po prostu osiedle. Stolica wraz z przyległymi osiedlami: Drumsite, Poon Saan, Silver City, Settlement położona jest w północno-wschodniej części wyspy i stanowi główne skupisko ludności terytorium. Na wschód od lotniska znajduje się niewielkie osiedle Waterfall, a na południu wyspy osiedle obsługujące kopalnię – South Point.

Wyspa stanowi wierzchołek, wysokiej na ok. 5000 m, podmorskiej góry, która osiąga kulminacje w postaci płaskowyżu zajmującego całe wnętrze wyspy. Najwyższym wzniesieniem jest Murray Hill mające 361 m n.p.m. Większość skał, z których zbudowany jest płaskowyż, stanowią wapienie powstałe w wyniku osadzania się przez miliony lat koralowców. Widoczne są również skały wulkaniczne, z których zbudowany jest trzon wyspy.

Wyspa zajmuje 135 km², a jej linia brzegowa, wynosząca 139 km, urozmaicona jest trzema dużymi, nienazwanymi półwyspami. 80 km wybrzeża stanowią klify, przeważnie osiągające 20 m wysokości, na wyspie jest również 13 plaż. Wyspę otacza wąski pas rafy koralowej.

Klimat wyspy jest tropikalny z temperaturami w od +21 do +32 °C. Wilgotność powietrza wynosi od 80 do 90%, jednak południowo-wschodnie wiatry wiejące przez cały rok powodują, że klimat jest łagodny. W wilgotnej porze roku, trwającej od listopada do kwietnia, zdarzają się sztormy. Roczna suma opadów wynosi 2000 mm.

Większość wyspy pokrywa wilgotny las równikowy, a 63% jej powierzchni zostało objęte ochroną jako Christmas Island National Park.

Ze względu na późne zaludnienie wyspa ma bogatą florę i faunę. Występuje tu ok. 200 gatunków roślin kwitnących, w tym 25 gatunków drzew. Najbardziej znanym przedstawicielem lokalnej fauny jest czerwony krab. Co roku w listopadzie odbywa się migracja krabów czerwonych, w której uczestniczy ok. 100 mln osobników. Poza krabem czerwonym występuje tu jeszcze 19 innych gatunków krabów, w tym krab kokosowy. Wyspa jest również siedliskiem kilkudziesięciu gatunków ptaków, w tym kilku endemicznych oraz kilku gatunków gadów. Na wyspie brak jest dziko żyjących ssaków.
Historia
Poon Saan

Przed odkryciem przez Europejczyków wyspa była niezamieszkana. Odkrył ją w roku 1615[potrzebny przypis] brytyjski kapitan John Milward z Kompanii Wschodnioindyjskiej, lecz odkrycie to pozostało zapomniane. Ponownego odkrycia dokonał inny kapitan tej Kompanii – William Mynos, który dopłynął do wyspy 25 grudnia 1643 i nadał jej obecną nazwę. W 1688 do wyspy dopłynął William Dampier na statku Cygnet, a jego załoga była pierwszą, która dokonała zejścia na wyspę.

W drugiej połowie XIX w. wyspę zaczęto odwiedzać częściej, dokonując jej eksploracji. W wyniku odkrycia na niej bogatych złóż fosforytów 6 czerwca 1888 Wielka Brytania anektowała wyspę. W roku następnym wyspa została wydzierżawiona na 10 lat rodzinie Clunies-Ross, która od 1886 r. była posiadaczem Wysp Kokosowych. Zbudowano wtedy pierwsze osiedle w zatoce Flying Fish (dzisiejsze Flying Fish Cove) oraz rozpoczęto wydobywanie fosforytów, do czego wykorzystano robotników sprowadzonych z Singapuru, Chin i Malezji – ich potomkowie stanowią obecnie większą część mieszkańców terytorium.

W 1899 wyspa została wydzierżawiona British Phosphate Company, a od 1900 weszła formalnie w skład brytyjskiej kolonii Straits Settlements (dzisiejszy Singapur i część Malezji).

31 marca 1942 wyspa została zajęta przez wojska japońskie. Przed inwazją na wyspie znajdował się zaledwie 30-osobowy garnizon brytyjski, składający się w większości z indyjskich żołnierzy i kilku oficerów angielskich. Indyjscy żołnierze, wierząc w propagandę japońską twierdzącą, że Japonia walczy z Wielką Brytanią aby uwolnić m.in. Indie z brytyjskiego kolonializmu, wymordowali swoich oficerów i poddali wyspę Japonii. Wyspa stała się bazą dla japońskich lotów zwiadowczych nad Australią, miała być też ważnym elementem w planowanej inwazji Australii. Wyspa została wyzwolona w sierpniu 1945.

Po wojnie, przez rok, wyspa pozostała pod administracją wojskową, a następnie powróciła pod administrację kolonii Singapur (powstałej w wyniku zlikwidowania w 1946 kolonii Straits Settlements). Gdy w 1958 r. Singapur uzyskał samodzielność Wielka Brytania przekazała wyspę Australii i od tej pory stanowi ona terytorium zależne tego kraju. W 1994 r. zostało przeprowadzone referendum niepodległościowe, w którym jednak większość głosujących opowiedziała się za pozostaniem pod władzą Australii.
Gospodarka
Krab kokosowy

Wydobycie wysokogatunkowych fosforytów było przez długi czas jedynym rodzajem przemysłu na wyspie. Już w 1903 r. z odkrywkowych kopalni wydobyto ponad 70 tys. ton fosforytów, a w 10 lat później 150 tys. ton. Dopiero po II wojnie wydobycie w znacznym stopniu zmechanizowano, a produkcja wyraźnie wzrosła. W 1961 r. wyniosła ona 600 tys. ton i dodatkowo ok. 70 tys. ton pyłu fosforytowego[2]. Całą produkcję przewożono zbudowaną w 1914 r. linią kolejową długości 18 km do pirsu przeładunkowego w Flying Fish Cove, skąd transportem morskim trafiały do Australii, głównie do portu w Fremantle.

Kopalnie, znajdujące się w południowej części wyspy, zostały zamknięte w 1987 r., lecz otworzono je ponownie w roku 1991. Obecnie dają one zajęcie 19% wszystkich zatrudnionych na wyspie i przynoszą 16% wpływów budżetowych, będąc najważniejszym źródłem dochodów terytorium.

W 2001 wybudowano tymczasowy ośrodek dla nielegalnych migrantów, którzy drogą morską próbują dotrzeć do Australii. Do 2007 ma być gotowy duży i nowoczesny ośrodek (Reception and Processing Centre), a prace związane z jego budową są, po wydobyciu fosforytów, najważniejszym źródłem dochodów wyspy.

Ważnymi elementami budżetu wyspy jest transport, telekomunikacja i sektor rządowy (administracja, służba zdrowia, edukacja, policja i siły zbrojne – finansowane z budżetu Australii). Terytorium czerpie również dochód z emisji znaczków pocztowych.

W ostatnich latach znaczenie zdobywa turystyka. W 1993 r. otwarto kasyno, lecz ze względu na zbyt małe dochody zamknięto je w 1998. W 2001 rząd Australii zgodził się na utworzenie na wyspie komercyjnego centrum lotów kosmicznych, lecz plany jego budowy nie wyszły poza wstępną fazę.

Na wyspie istnieje drobne rolnictwo ukierunkowane na rynek wewnętrzny. Uprawia się palmę kokosową, rośliny bulwiaste, warzywa i owoce. W niewielkim stopniu występuje również rybołówstwo.
Ludność
Szacunkowa liczba ludności wynosiła w 2010 1402 osób, co daje gęstość zaludnienia 10,38 osób/km². Znaczną część ludności stanowią potomkowie robotników sprowadzanych z Singapuru, Chin i Malezji do pracy przy wydobywaniu fosforytów. Obecnie około 70% ludności stanowią Chińczycy, 20% Europejczycy, a 10% Malajowie[3]. Językiem urzędowym jest angielski, lecz głównym językiem ludności pozostaje chiński, a szeroko używanym jest również malajski.

Related News

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

COPYRIGHT 2014 ZYCIE PUBLISHING SERVICES. ALL RIGHTS RESERVED.