Zwycięskie Powstanie Wielkopolskie!

By |2018-12-27T13:17:24+00:00December 27th, 2018|Categories: Pisane z Pamięci|Tags: , , |Comments Off on Zwycięskie Powstanie Wielkopolskie!

 

“Jak Czarniecki do Poznania

Po szwedzkim zaborze,
Dla ojczyzny ratowania

Wrócim się przez morze.“

Tak się nam w hymnie złożyło. Od roku 1917, przez ‘morze’ płynęła do Polski “Błękitna” Armia amerykańskich ochotników gen. Hallera, a 26 grudnia 1918 roku do Poznania, na czele misji zwycięskich Aliantów zawitał… Ignacy Jan Paderewski! Dzień później lokalni Niemcy, zrywając powiewające na mieście, na cześć delegacji Paderewskiego alianckie flagi oraz atakujący Polaków, sprowokowali polską akcję zbrojną. Przerodziła się ona w regularny konflikt zbrojny. Pozostawiona, w umowie o zawieszeniu broni 11 listopada 1918 roku, w granicach Niemiec Wielkopolska, upomniała się zbrojnie o realizację ustanowionej przez Prezydenta USA, Woodrow Wilsona w jego sławnych “13 Punktach” zasady “samostanowienia”. W salonach i gabinetach toczącej się roku 1919, w Wersalu, konferencji pokojowej, nie można było już tego faktu, skutecznej demonstracji woli politycznej Polaków, wspartej skuteczną akcją zbrojną, zignorować!
W roku obchodów stulecia Niepodległej podnoszone jest (chyba zbyt mało skutecznie) zastrzeżenie, że choć celebrujemy jeden konkretny dzień – 11 listopada 1918 roku – to prawidłowa metodologia oceny odzyskiwania przez Polskę bytu państwowego nakazuje dostrzegać czynnik decydujący ostatecznego powodzenia, formowanego przez kolejne generacje patriotów, programu odbudowy RP, w długotrwałym, liczonym często w dekadach lat, procesie wychowawczym młodych generacji Polek i Polaków. Spektakularny, z perspektywy dzisiejszej, ograniczonej i medialnie spłyconej do “info-bitów” wiedzy historycznej, “wybuch państwowości” poprzedzony bowiem był żmudną pracą pokoleń działaczy niepodległościowych, księży, nauczycieli, społeczników, pisarzy i artystów, oraz… zwykłych rodziców, sączących w domach polską wiedzę i własną wiarę.

W naszej narodowej debacie nad polskimi losami doby porozbiorowej jednym z wiodących problemów jest pytanie o to, czy należało się “bić czy nie bić” w powstaniach. W Europie dziewiętnastego wieku Polacy uważani byli za nałogowych i niepoprawnych irredentystów. Kochali ich za to rewolucjoniści innych narodów, jak choćby Włosi, ale cena tych polskich zrywów była potworna. Zwłaszcza Powstanie Styczniowe cofnęło nas cywilizacyjnie, a etniczne zlikwidowało ogromne połacie Polszczyzny na Kresach Wschodnich przedrozbiorowej RP.
W efekcie przegranych zrywów, w obronnym odruchu desperacji wytworzyła się w znacznej części polskiej inteligencji groźna mitologia “przelewania krwi” jako drogi do “odkupienia”. Romantyczna ekstaza poetów zaraziła myśl polityczną i społeczne pojmowanie polityki. Złowieszcze w swym bezsensie zawołanie: “Poszli nasi w bój bez broni” stało się legitymacją najwyższej formy patriotyzmu!
Do dziś próby naukowej, chłodnej analizy, nawet na poziomie publicystyki, ściągają oskarżenia o poniewieranie narodowych świętości.
W naszej historii ostatniego stulecia mamy jeden jedyny przykład mądrze szykowanej, planowanej i skutecznie przeprowadzonej akcji powstańczej. Jest nią Powstanie Wielkopolskie, rozpoczęte równo sto lat temu! – 27 grudnia 1918 roku w Poznaniu.
Tematowi temu poświęcimy sporo miejsca w nadchodzących tygodniach, aby pokazać Naszym Czytelnikom inne aspekty, niż te powszechnie lansowane obrazy polskiej drogi do Niepodległej. Dziś tylko rocznicowy zarys tematu.
Wielkopolska na skutek rozbiorów stała się częścią Prus, a potem, od roku 1871, Cesarstwa Niemieckiego, najprężniejszego gospodarczo, militarnie oraz społecznie państwa Europy kontynentalnej. Obiektywny obserwator, patrząc na perspektywy ewentualnej restutucji Rzeczpospolitej dawałby pewne szanse ziemiom wchodzącym w skład słabnącej Monarchii Habsburgów, czy targanej wstrząsami Rosji, ale perspektywa wyrwania czegoś Prusom, po Kongresie Wiedeńskim 1815 roku była czystą fantazją.
Ironią dziejów, bezwzględna presja pruskiej machiny państwowej zmusiła jednak Polaków do swoistej “modernizacji’, do wykształcenia takich form obrony, jakie były możliwe do zastosowania w … państwie Prawa.
NB. To ważny argument naszej debaty. Prusy od momentu swej incepcji były śmiertelnym wrogiem Polski i polszczyzny w każdym jej wymiarze, ale były też nowoczesnym, modelowo wręcz oświeceniowym, państwem prawa. Kolejne antypolskie ustawy uczyły walki z nimi w ramach istniejącego już prawa. W walce o ziemię ojców “Wóz Drzymały” możliwy był jedynie w Prusach. W Rosji za podobne “legalistyczne” zwodzenie się z władzą na Sybir pojechałby najpierw sam Drzymała, a potem ci, co go odprowadzali na dworzec, bo decyzja lokalnego policmajstra nie podlegała prawnym uzasadnieniom lub odwołaniom.
Strajki szkolne w Poznańskim, z lat 1901-1906, w obronie języka polskiego w nauczaniu religii i w Kościele były kluczowe z perspektywy lat 1914-19. Zwróciły także uwagę Europy na problem przymusowej germanizacji dzieci skuteczniej, niż jakaś uliczna demonstracja w Warszawie. Państwo pruskie, kierując swą akcję germanizacyjną na polskiego chłopa, nauczyły go dyscypliny pracy, wartości ziemi, a przy okazji świadomości swej odrębności z powodu religii i języka ojczystego skuteczniej, niż grupki inteligenckich, rewolucyjnych agitatorów. Niemiecki, tępy, urzędniczy “kulturkampf” był szkołą i patriotyzmu, i myślenia państwowego. Dlatego też, patrząc na przekrój społeczny ruchów niepodległościowych w trzech zaborach, uderza nas w Wielkopolsce szerokie zaangażowanie mas ‘ludowych’.
Czy w dzisiejszych czasach, w EUropie triumfu idei nowego “Oświecenia”, likwidacji religii, tradycji i opartej na niej tożsamości, lekcje z poddanej pruskiemu “kulturkampfowi” Wielkopolski mogą być nam przydatne?

WMW

About the Author:

This Is A Custom Widget

This Sliding Bar can be switched on or off in theme options, and can take any widget you throw at it or even fill it with your custom HTML Code. Its perfect for grabbing the attention of your viewers. Choose between 1, 2, 3 or 4 columns, set the background color, widget divider color, activate transparency, a top border or fully disable it on desktop and mobile.

This Is A Custom Widget

This Sliding Bar can be switched on or off in theme options, and can take any widget you throw at it or even fill it with your custom HTML Code. Its perfect for grabbing the attention of your viewers. Choose between 1, 2, 3 or 4 columns, set the background color, widget divider color, activate transparency, a top border or fully disable it on desktop and mobile.