Hyzop lekarski
Hyzop lekarski – Hyssopus officinalis L. – to jedna z tych roślin, przy których granica między historią, medycyną ludową, religią i kuchnią zaczyna się niebezpiecznie zacierać. Bo hyzop nie był po prostu ziołem. W tradycjach Bliskiego Wschodu przypisywano mu znaczenie oczyszczające i ochronne. W kulturze chrześcijańskiej stał się rośliną symboliczną, kojarzoną z oczyszczeniem i rytuałami. Uprawiano go w przydomowych ogródkach, klasztornych wirydarzach i ogrodach ziołowych. Pachnące ziele trafiało zarówno do kuchni, jak i do domowych apteczek. Rzymianie używali hyzopu między innymi do przygotowywania napojów i win ziołowych. W średniowieczu oraz późniejszych wiekach przyprawiano nim zupy, sosy i potrawy. Hipokrates miał wykorzystywać go między innymi przy dolegliwościach związanych z oddychaniem. Dioskurydes zalecał hyzop w różnych mieszankach na kaszel, dolegliwości klatki piersiowej i flegmie.
Hyzop pochodzi z rejonów Morza Śródziemnego, ma sztywne łodygi, wąskie listki i najczęściej piękne, niebieskofioletowe kwiaty. Kwitnie latem, przyciąga pszczoły, a kiedy potrze się jego liść w palcach, od razu wiadomo, że mamy do czynienia z rośliną niezwykle aromatyczną. Warto o nim pamiętać nie tylko dlatego, że jest ładny - dawniej hyzop miał opinię prawdziwego specjalisty od wszystkiego.
Co takiego kryje w sobie hyzop, że od wieków fascynuje zielarzy? Najważniejszym w hyzopie jest olejek eteryczny. Roślina zawiera także flawonoidy, kwasy fenolowe, między innymi kwas rozmarynowy, garbniki i różne związki terpenowe. Badania laboratoryjne wskazują, że ekstrakty z hyzopu mogą wykazywać działanie przeciwbakteryjne, przeciwgrzybicze, przeciwzapalne i antyoksydacyjne. Badacze interesują się również jego możliwym wpływem na układ oddechowy i przewód pokarmowy. Dawniej hyzop wykorzystywano również przy dolegliwościach trawiennych. Miał poprawiać apetyt, pomagać przy uczuciu ciężkości, wzdęciach i niestrawności. A nasi polscy zielarze potrafili z hyzopu zrobić niemal całą aptekę. Marcin Siennik, autor XVI-wiecznego zielnika, zachwalał go między innymi przy kaszlu, dolegliwościach piersi i płuc. Hyzop łączono z figami, lukrecją, kosaćcem, miodem czy winem. I nie była to filiżanka herbaty, jaką znamy dzisiaj. Dawne receptury potrafiły być bardzo skomplikowane. W starych zielnikach znajdziemy także zastosowania hyzopu zewnętrznie – do płukanek, przemywania skóry i okładów. Stosowano go między innymi przy siniakach, zmianach skórnych czy nadmiernym poceniu.
A gdzie jeszcze, poza ziołową apteczką spotkamy hyzop? Tutaj hyzop pokazuje swoje znacznie łagodniejsze, kulinarne oblicze. Bo od wieków nie był wyłącznie rośliną zielarską. Był również przyprawą. Jego młode listki i pędy trafiały do kuchni, gdzie dodawano je między innymi do zup, sosów, sałatek i różnych potraw warzywnych. W dawnych przepisach można znaleźć go w towarzystwie takich ziół jak pietruszka, estragon czy ogórecznik. Ma przy tym dość wyrazisty smak – lekko gorzkawy, ziołowy, trochę miętowy i kamforowy. Dlatego z hyzopem trzeba było postępować z umiarem.
Ale mimo, iż dobrze go mieć w zielarskiej apteczce, nie dla wszystkich jest bezpieczny. Przede wszystkim, mimo swojej pięknej historii, nie jest rośliną, z którą można eksperymentować bez ograniczeń. Największą ostrożność trzeba zachować przy olejku eterycznym. W większych ilościach może działać niekorzystnie na układ nerwowy i zwiększać ryzyko drgawek. Dlatego olejku hyzopowego nie należy pić na własną rękę ani stosować w dużych dawkach. Szczególna ostrożność dotyczy osób z padaczką lub skłonnością do drgawek.
Hyzopu i przede wszystkim preparatów skoncentrowanych należy również unikać w ciąży, nie jest to także zioło, które powinno być podawane małym dzieciom w skoncentrowanej postaci. A jeśli ktoś przyjmuje leki, szczególnie wpływające na układ nerwowy, zamiast urządzać sobie domowe laboratorium, lepiej zapytać lekarza albo farmaceutę.
No i tak kończy się moja ziołowa opowieść o hyzopie. To naprawdę niezwykła roślina. Przez wieki miała wiele różnych zastosowań – wykorzystywano ją jako zioło, przyprawę, dodawano do dawnych win i przygotowywano z niej syropy.
Pisali o nim dawni lekarze i zielarze, a dzisiaj z kolei naukowcy przyglądają się jego składnikom i sprawdzają, co rzeczywiście potrafi. I chyba właśnie to jest w ziołach najciekawsze. Możemy czerpać z dawnej wiedzy, ale jednocześnie patrzeć na nią oczami współczesnej nauki.
Nie wszystko, co przez wieki przypisywano roślinom, musi być prawdą. Ale też nie wszystko, co dawne, trzeba od razu odrzucać. Bo zioło może być fascynujące, nawet jeśli nie jest cudownym lekarstwem.
Ilona Girzewska
Certyfikowany Zielarz Fitoterapeuta
Tel: 416-882-0987 • FB: Ziołowe opowieści • Podcast: radio7toronto.com
Powiązane wiadomości
Comment (0)