Buraki

Czy wiesz, że burak naprawdę ma lecznicze właściwości. Zawdzięcza ją betalainom – tym samym barwnikom, które występują m.in. w szpinaku. Dzięki nim mamy lepszą odporność, wolniej się starzejemy i zapobiegamy wystąpieniu nowotworów. Szklanka soku z buraków potrafi zdziałać cuda: uchroni przed katarem, uwolni od zgagi, obniży ciśnienie krwi i doda sił. Przeczytaj albo posłuchaj i dowiedz się, jakie jeszcze właściwości mają buraki.

Właściwości lecznicze i wartości odżywcze buraków są znane nie tylko w Polsce. Nad Morzem Śródziemnym burak jest popularny od co najmniej 4000 lat, kiedy znany był burak dziki.

Działanie lecznicze buraka cenili też medycy starożytnego Babilonu. Za ich przykładem poszli Grecy i Rzymianie. Potomkowie tych ostatnich tak zasmakowali w tym warzywie, że zaczęli jeść nawet jego mizerne korzonki. Dlatego próbowali zwiększyć ich rozmiar. Udało się to dopiero włoskim ogrodnikom w XVI wieku.

Z czasem buraki stały się bardziej zróżnicowane. Dziś znamy ćwikłowe, pastewne i cukrowe, które zrobiły oszałamiającą karierę za czasów Napoleona, kiedy w Europie pozbawionej dostaw cukru z trzciny zaczęto szukać nowych metod jego pozyskiwania.

Buraki wzmacniają układ krwionośny

Mimo że buraki nie są bogatym źródłem żelaza, to wspaniały środek krwiotwórczy, dawno uznany przez medycynę naturalną. Zapobiega anemii, co więcej, wspomaga leczenie białaczki. Zawarte w burakach barwniki należą do bardzo silnych przeciwutleniaczy i czterokrotnie zwiększają przyswajanie tlenu przez komórki. Wspomagają więc układ krwionośny.

Kwas foliowy, w który obfitują buraki, nie tylko warunkuje prawidłowy rozwój płodu, ale też pomaga usunąć z krwiobiegu homocysteinę – jej wysoki poziom może wywołać choroby serca. Buraki pomagają unormować poziom cholesterolu, przeciwdziałają też zwapnieniom naczyń krwionośnych.

Powinni je jadać nadciśnieniowcy – badacze udowodnili, że azotany obecne w soku z buraków podnoszą we krwi stężenie regulującego ciśnienie tlenku azotu. Co ciekawe, im wyższe ciśnienie pacjentów, tym silniejsze działanie azotanów.

Właściwości przeciwnowotworowe buraków

Piękny kolor buraków to zasługa betaniny – antyutleniacza chroniącego przed niszczącym działaniem wolnych rodników. Z tego powodu buraki należą do warzyw najskuteczniej zwalczających raka. Czerwone pigmenty unicestwiają wolne rodniki, które uszkadzając DNA, przyczyniają się do powstawania nowotworów. Już pół wieku temu naukowcy zauważyli, że stan chorych na raka przewodu pokarmowego lub pęcherza, którzy wypijali 2 szklanki soku z surowych buraków dziennie, poprawia się. Dziś wiemy też, że buraki wspomagają organizm po chemioterapii, przy niedokrwistości.

Buraki mają wysoki indeks glikemiczny

Chorzy na cukrzycę nie powinni jeść buraków, ponieważ nawet w ich ćwikłowej odmianie jest sporo cukru (indeks glikemiczny buraków jest wysoki, IG = 64). Natomiast dla dzieci i młodzieży, a także kobiet w ciąży, szczególnie przecież narażonych na niedobory kwasu foliowego i anemię, potrawy z buraków są bardzo wskazane. Buraki są niskokaloryczne – mają zaledwie 33 kcal w 100 g.

Warto wiedzieć

Wartości odżywcze buraków (w 100 g)  surowych/ugotowanych

    Wartość energetyczna – 43/44 kcal

    Białko ogółem – 1.61/1.68 g

    Tłuszcz – 0.17/0.18 g

    Węglowodany – 9.56/9.96 g (w tym cukry proste 6.76/7.96)

    Błonnik – 2.8/2.0 g

Witaminy

    Witamina C – 4.9/3.6 mg

    Tiamina – 0.031/0.027 mg

    Ryboflawina – 0.040/0.040 mg

    Niacyna – 0.334/0.331 mg

    Witamina B6 – 0.067/0.067 mg

    Kwas foliowy –  109/80 µg

    Witamina A – 33/35 IU

    Witamina E – 0.04/0.04 mg

    Witamina K – 0.2/0.2 µg

Minerały

    Wapń – 16/16 mg

    Żelazo – 0.80/0.79 mg

    Magnez – 23/23 mg

    Fosfor – 40/38 mg

    Potas – 325/305 mg

    Sód – 78/77 mg

    Cynk – 0.35/0.35 mg

Jak jeść buraki: gotowane czy surowe?

Składniki mineralne zawarte w burakach rozpuszczają się w wodzie, dlatego lepiej nie gotować buraków, chyba że w zupie. Buraki będą bardziej wartościowe, jeśli zostaną upieczone w skórce i obrane dopiero przed jedzeniem. A jeśli ktoś chce w pełni skorzystać z ich bogactwa, niech pije surowy sok z buraków.

Buraki pomagają w walce z wirusami

Burak w każdej postaci wzmacnia odporność organizmu na choroby, zwłaszcza wirusowe. Jeśli więc dopadnie nas grypa czy też mononukleoza (choroba zakaźna, która objawami przypomina ostrą, ropną anginę, ale wywołuje również znaczne powiększenie śledziony i wątroby), pijmy sok z buraka. Może on złagodzić ich przebieg. Buraki mają też działanie wykrztuśne, pomagają więc przy kaszlu.

Działanie zasadotwórcze buraków

Dzięki właściwościom zasadotwórczym buraki przywracają równowagę w żołądku po zakwaszających go mięsiwach i słodyczach.

Tradycyjne zestawienie tej jarzynki z potrawami z królika czy dziczyzny ma bardzo głębokie uzasadnienie. Buraki łagodzą też skutki nadużycia alkoholu.

Buraki łagodzą dolegliwości związane z menopauzą

Panie w okresie menopauzy zawsze powinny pamiętać o burakach, które zmniejszają ryzyko zachorowania na osteoporozę. Podobnie jak soja, łagodzą dolegliwości przekwitania: dotleniają serce, wyrównują jego pracę, zmniejszają także ciśnienie krwi, łagodzą dokuczliwe uderzenia gorąca i nawracające migreny.

Wzmocnienie na wiosnę

Na przedwiośniu wiele osób dopada zespół przewlekłego zmęczenia: senność, znużenie, apatia. Sok z buraków, kwas, a nawet barszczyk czy buraczana sałatka szybko przywrócą chęć do życia i dobre samopoczucie.

Które buraki są najzdrowsze?

Burak ćwikłowy musi być w dobrym gatunku, czyli mieć cienką skórkę, a w przekroju jednolitą barwę i błyszczący miąższ. Jego marmurkowata faktura świadczy o nadmiarze celulozy, która w żołądku fermentuje i jest ciężkostrawna. Najsmaczniejsze są buraki o średnicy nie przekraczającej  8 cm. Jak wszystkie warzywa korzeniowe, im są większe, tym prawdopodobnie bardziej naszpikowane chemicznymi nawozami. Warto wiedzieć, że najwięcej walorów smakowych i zdrowotnych mają odmiany Czerwona Kula, Glob F1 i Burak Opolski.

Botwina a buraki

Botwina, czyli niedojrzała postać buraka ćwikłowego, jest mniej kaloryczna od buraków i w 89 proc. składa się z wody. Zawiera mnóstwo potasu, trochę fosforu, sodu i żelaza oraz witaminy A, B1, B2, PP i E. Do tego jeszcze kwasu askorbinowego, czyli witaminy C, ma tyle, co sok z cytryny. Uwaga! Podobnie jak inne liściaste nowalijki, ma bardzo dużo kwasu szczawiowego, który wiąże w organizmie wapń w szczawiany wapnia. Są to nierozpuszczalne kryształki powodujące bóle stawów i mogące nawet sprowokować ataki kamicy nerkowej.

Iwona Krupa Justyna Nowicka Monika Majewska

Botwinka po staropolsku

Składniki: 30 dkg cielęciny z kością  1 marchewka • 1 pietruszka • 5 dkg selera • 4 dkg pora

• 2 pęczki botwinki • 1 szklanka kwasu z buraków • 1 łyżka mąki pszennej • 1,5 łyżki soku z cytryny • śmietana 18-procentowej • 7 ziaren pieprzu • 1,5 łyżki posiekanego koperku • szczypta cukru • sól do smaku

Mięso wkładamy do garnka. Zalewamy 1,5 litra zimnej wody. Solimy i zagotowujemy. Wkładamy do wrzącego bulionu warzywa i gotujemy pod przykryciem na małym ogniu. Po około 45 minutach dodajemy pieprz i chwilę gotujemy. Wywar przecedzamy.

Całą botwinkę starannie myjemy i kroimy na małe kawałki wraz z liśćmi i łodyżkami. Wrzucamy do gotującego bulionu i gotujemy przez 10 minut. Zakwaszamy sokiem z cytryny, wlewamy kwas z buraków. Przyprawiamy solą i pieprzem.

Do kubeczka wsypujemy łyżkę mąki i szczyptę soli, dolewamy trochę zimnej wody, mieszamy tak, by powstała papka. Dolewamy do tego ciepłej zupy, mieszamy i wlewamy z powrotem do garnka i zagotowujemy.

Rozlewamy na talerze, dodajemy śmietanę według uznania, posypujemy posiekanym koperkiem.

    Podajemy z jajkami ugotowanymi na twardo lub z młodymi ziemniaczkami.